وقتی ادبیات بال میگیرد؛ روایت یک مسئولیت فرهنگی به نام «جایزه ادبی پرواز»
وقتی ادبیات بال میگیرد؛ روایت یک مسئولیت فرهنگی به نام «جایزه ادبی پرواز»
من، دکتر فردین احمدی، بهعنوان رئیس شورای سیاستگذاری اولین دوره جایزه ادبی پرواز، بر این باورم که برخی رویدادها صرفاً برنامه نیستند؛ آنها «پاسخ»اند. پاسخ به یک نیاز عمیق فرهنگی، پاسخ به یک دغدغه تاریخی و پاسخ به پرسشی که سالهاست پیش روی ما قرار دارد:
چگونه میتوان یاد شهدا را زنده نگه داشت، بیآنکه آنها را به تکرار، کلیشه یا مناسک صرف فروکاست؟
«جایزه ادبی پرواز» پاسخی است از جنس فرهنگ؛ پاسخی که از دل ادبیات میآید و به آینده مینگرد. این جایزه با الهام از نام و راه شهید خلبان صمد نقدی شکل گرفت؛ شهیدی که پرواز برای او فقط یک حرفه نبود، بلکه یک شیوه زیستن بود. ما بر آن شدیم که این پرواز را از آسمان به کلمات بیاوریم؛ به شعر، داستان و دلنوشته.
در روزگاری که سرعت، سطحینگری و فراموشی، تهدیدی جدی برای حافظه جمعی ماست، ادبیات همچنان یکی از معدود عرصههایی است که میتواند مکث ایجاد کند؛ مکثی برای اندیشیدن، برای فهمیدن و برای بازخوانی ارزشها. از همینرو، شورای سیاستگذاری این جایزه، از ابتدا بر یک اصل تأکید داشت:
این رویداد نباید صرفاً یک مسابقه باشد؛ باید یک جریان فرهنگی ماندگار شود.
انتخاب نام «پرواز» آگاهانه بود. پرواز، استعارهای است از عبور؛ عبور از روزمرگی، از زمینگیرشدن اندیشه، از ایستایی. ما میخواستیم شرکتکنندگان، پیش از آنکه قلم به دست بگیرند، فکر کنند؛ زندگی یک شهید را بخوانند، با جهانبینی او مواجه شوند و سپس، با زبان خودشان روایت کنند. به همین دلیل، مطالعه کتاب زندگینامه شهید، نقطه آغاز این مسیر قرار گرفت.
در این جایزه، ما به دنبال بازتولید شعار نبودیم؛ به دنبال تولید معنا بودیم. معنا از دل مواجهه صادقانه با انسانهایی برمیآید که انتخابهای بزرگ کردهاند. شهدا از این منظر، نه اسطورههای دوردست، بلکه انسانهایی قابل تأملاند؛ انسانهایی که میتوان از آنها آموخت، نه فقط تمجید کرد.
جایزه ادبی پرواز در سه بخش شعر، داستان کوتاه و دلنوشته برگزار میشود تا هر ذهن و هر زبانی بتواند سهم خود را ادا کند. نوجوان، جوان یا نویسنده باتجربه؛ برای ما مهم نیست شرکتکننده چه سابقهای دارد، مهم این است که چه نسبتی با حقیقت برقرار کرده است. داوری آثار نیز بر همین مبنا طراحی شده است؛ با تأکید بر صداقت، خلاقیت، عمق نگاه و پیوند معنادار با موضوع.
یکی از تصمیمهای مهم این دوره، چاپ کتاب «۱۰۰ اثر برتر جشنواره» بود. ما معتقدیم اثر ادبی، زمانی کامل میشود که خوانده شود، نه زمانی که صرفاً داوری شود. این کتاب، نه فقط مجموعهای از نوشتهها، بلکه سندی فرهنگی از مواجهه نسل امروز با مفهوم ایثار و پرواز خواهد بود؛ سندی که سالها بعد نیز قابل رجوع است.
اهدای جوایز به ۲۰ اثر برگزیده نیز در همین چارچوب تعریف شده است؛ بهعنوان نشانهای از قدردانی، نه هدف نهایی. هدف نهایی، شکلگیری یک سرمایه فرهنگی است که بتواند در سالهای آینده گسترش یابد و به الگویی برای دیگر رویدادهای ادبی کشور تبدیل شود.
در این مسیر، همراهی دانشگاه مراغه، انتشارات بینالمللی حوزه مشق، دبیر محترم جشنواره، مدیر روابط عمومی، هیأت داوران و همه فعالان رسانهای، نقشی تعیینکننده داشته و دارد. این جایزه، محصول کار جمعی است؛ محصول همافزایی میان دانشگاه، نشر، رسانه و جامعه ادبی.
از منظر شورای سیاستگذاری، «جایزه ادبی پرواز» یک نقطه پایان نیست؛ نقطه آغاز است. آغاز گفتوگویی تازه میان نسلها. آغاز بازتعریف نسبت ما با شهدا. آغاز نگاهی نو به ادبیات متعهد؛ ادبیاتی که نه در پی تحمیل معنا، بلکه در پی کشف آن است.
من از همه شاعران، نویسندگان و علاقهمندان فرهنگ دعوت میکنم این رویداد را صرفاً یک مسابقه نبینند؛ آن را فرصتی برای اندیشیدن بدانند. فرصتی برای اینکه بپرسیم: اگر امروز ما جای آن شهید بودیم، چه انتخابی میکردیم؟ اگر پرواز برای ما معنا داشت، چگونه مینوشتیم؟
امید من این است که «جایزه ادبی پرواز» در سالهای آینده، نه فقط با نام یک شهید، بلکه با اعتبار فرهنگی و ادبی خود شناخته شود؛ جایزهای که هر سال، بال تازهای به ادبیات این سرزمین میافزاید.
پرواز هنوز ادامه دارد؛
اینبار، در کلمات.
دکتر فردین احمدی
رئیس شورای سیاستگذاری
اولین دوره جایزه ادبی پرواز
مدیرمسئول انتشارات بینالمللی حوزه مشق
